آی یو دی چیست؟ انواع، عوارض و احتمال بارداری با IUD
آی یو دی یا IUD وسیلۀ کوچک و انعطافپذیری است که پزشک یا مامای آموزشدیده آن را داخل رحم قرار میدهد تا برای چند سال از بارداری پیشگیری کند. این روش بیش از ۹۹ درصد مؤثر، طولانیاثر و برگشتپذیر است؛ یعنی پس از خارج کردن وسیله، توانایی باروری معمولاً سریع برمیگردد. بااینحال انتخاب نوع مناسب، بررسی شرایط پزشکی و گذاشتن یا خارج کردن آن باید توسط متخصص انجام شود.
دو گروه اصلی وجود دارد: آی یو دی مسی که هورمون ندارد و آی یو دی هورمونی که مقدار کمی لوونورژسترل در رحم آزاد میکند. IUD از عفونتهای مقاربتی جلوگیری نمیکند؛ بنابراین در روابطی که احتمال انتقال عفونت وجود دارد، استفاده از کاندوم همچنان اهمیت دارد.
برای مقایسۀ IUD با گزینههای دیگر، راهنمای انواع روشهای پیشگیری از بارداری را بخوانید.
انواع آی یو دی چه تفاوتی دارند؟
آی یو دی مسی
در این نوع، مس محیطی ایجاد میکند که حرکت و عملکرد اسپرم را مختل میکند و مانع لقاح میشود. IUD مسی هورمون ندارد، بلافاصله پس از گذاشتن اثر میکند و بسته به محصول میتواند حدود ۱۰ تا ۱۲ سال مؤثر بماند. همچنین اگر حداکثر تا پنج روز پس از رابطۀ بدون محافظت توسط متخصص گذاشته شود، یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری اورژانسی است. خونریزی بیشتر یا درد قاعدگی، بهویژه در ماههای اول، از عوارض شایع آن است.
آی یو دی هورمونی
این نوع لوونورژسترل آزاد میکند؛ مخاط دهانۀ رحم را غلیظ و عبور اسپرم را دشوار میکند و پوشش داخلی رحم را نازک نگه میدارد. بسته به نوع محصول حدود ۳ تا ۸ سال اثر دارد. در ماههای اول ممکن است لکهبینی و بینظمی قاعدگی ایجاد شود، اما با گذشت زمان خونریزی بسیاری از افراد کمتر میشود و گاهی پریود قطع میشود. قطع پریود در این شرایط معمولاً به معنای تجمع خون در رحم نیست.
آی یو دی چگونه از بارداری جلوگیری میکند؟
اثر اصلی هر دو نوع پیش از تشکیل بارداری و از طریق جلوگیری از رسیدن اسپرم سالم به تخمک و رخ دادن لقاح است. نوع مسی با آزاد کردن یونهای مس و ایجاد واکنش موضعی، عملکرد اسپرم را مختل میکند. نوع هورمونی نیز با غلیظ کردن مخاط دهانۀ رحم، نازک کردن آندومتر و در برخی افراد کاهش تخمکگذاری اثر میگذارد. بنابراین معرفی IUD صرفاً بهعنوان وسیلهای که مانع لانهگزینی میشود، توضیح دقیق و کاملی نیست.
برای آشنایی با روند لقاح و زمان تشکیل بارداری، مقالهٔ مراحل لقاح و شکلگیری جنین را ببینید.
آی یو دی برای چه کسانی مناسب است؟
بسیاری از افراد، از جمله کسانی که هنوز زایمان نکردهاند یا در دوران شیردهی هستند، میتوانند با نظر پزشک از IUD استفاده کنند. این روش برای کسی که نمیخواهد هر روز قرص مصرف کند و به دنبال پیشگیری طولانیمدت اما برگشتپذیر است، گزینۀ مناسبی محسوب میشود. سن، سابقۀ بارداری و زایمان بهتنهایی مانع قطعی استفاده نیستند.
چه کسانی نباید آی یو دی بگذارند؟
در بارداری، عفونت فعال لگنی یا عفونت درماننشدۀ دهانۀ رحم، خونریزی رحمی با علت نامشخص و بعضی ناهنجاریهای رحم نباید بدون ارزیابی تخصصی IUD گذاشته شود. برای نوع هورمونی، سرطان پستان فعلی و برخی بیماریهای خاص نیازمند بررسی دقیق است. حساسیت به مس یا بیماری ویلسون نیز میتواند استفاده از نوع مسی را نامناسب کند. فهرست منع مصرف برای همۀ افراد یکسان نیست و تصمیم نهایی باید براساس شرححال و معاینه گرفته شود.
بهترین زمان گذاشتن آی یو دی چه موقع است؟
اگر پزشک با اطمینان معقول احتمال بارداری را رد کند، IUD را میتوان در بسیاری از روزهای چرخه گذاشت و الزاماً لازم نیست فرد در زمان پریود باشد. قرار دادن آن بلافاصله پس از زایمان یا در ویزیت پس از زایمان نیز در برخی افراد امکانپذیر است، هرچند احتمال بیرون افتادن وسیله در جایگذاری بلافاصلۀ پس از زایمان بیشتر است. زمان مناسب باید با توجه به نوع IUD، آخرین رابطه، وضعیت قاعدگی و احتمال بارداری تعیین شود.
اثر آی یو دی از چه زمانی شروع میشود؟
IUD مسی بلافاصله اثر پیشگیری دارد. IUD هورمونی اگر در هفت روز نخست شروع قاعدگی گذاشته شود، معمولاً به محافظت اضافی نیاز ندارد؛ در زمانهای دیگر اغلب توصیه میشود تا هفت روز از کاندوم استفاده شود یا رابطۀ واژینال انجام نشود. دستور پزشک و نوع محصول بر این راهنمای عمومی اولویت دارد.
مراحل گذاشتن آی یو دی چگونه است؟
پیش از کارگذاری، پزشک شرححال میگیرد، احتمال بارداری را بررسی میکند و در صورت نیاز آزمایش عفونت مقاربتی انجام میدهد. هنگام کارگذاری، اسپکولوم وارد واژن میشود، دهانۀ رحم تمیز و عمق رحم اندازهگیری میشود و سپس وسیله با اپلیکاتور باریکی در رحم قرار میگیرد. خود فرایند معمولاً چند دقیقه طول میکشد، اما گرفتگی عضلات و درد تجربهشده از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
پیش از مراجعه دربارۀ کنترل درد سؤال کنید. مصرف خودسرانۀ دارو برای همه مناسب نیست. سابقۀ غش هنگام معاینه، اضطراب شدید، درد لگن یا تجربۀ دشوار قبلی را به پزشک اطلاع دهید تا روش مناسب تسکین درد انتخاب شود.
مراقبت بعد از گذاشتن آی یو دی
گرفتگی شبیه درد پریود و لکهبینی در روزهای اول شایع است و بسته به نوع IUD، تغییر الگوی خونریزی ممکن است چند ماه ادامه پیدا کند. دربارۀ زمان استفاده از تامپون یا کاپ قاعدگی، ورزش، حمام و رابطۀ جنسی طبق دستور مرکز درمانی عمل کنید. از کشیدن نخها یا تلاش برای جابهجا کردن وسیله خودداری کنید.
- تاریخ گذاشتن و زمان تعویض یا خروج وسیله را ثبت کنید.
- روش بررسی نخها را فقط در صورت توصیه پزشک یاد بگیرید؛ بررسی روزانۀ نخ لازم نیست.
- اگر نخها ناگهان بلندتر یا کوتاهتر شدند، نخ را حس نکردید یا بخش سخت وسیله لمس شد، تا زمان معاینه از کاندوم استفاده کنید.
- در صورت بیرون افتادن کامل یا جزئی IUD، خودتان آن را دوباره وارد نکنید و برای پیشگیری اورژانسی احتمالی سریعاً مشورت بگیرید.
رابطه بعد از گذاشتن آی یو دی
زمان ازسرگیری رابطه به احساس راحتی فرد، توصیه پزشک و احتمال عفونت یا خونریزی بستگی دارد. خود IUD نباید هنگام رابطه احساس شود، اما ممکن است شریک جنسی گاهی نخها را لمس کند. اگر نخ آزاردهنده است، درد هنگام رابطه ایجاد شده یا الگوی نخ تغییر کرده است، معاینه لازم است؛ نخ را خودسرانه کوتاه یا دستکاری نکنید. برای پیشگیری از عفونتهای مقاربتی همچنان از کاندوم استفاده کنید.
برای شناخت یکی از روشهای محافظتی، مطلب کاندوم زنانه و نحوۀ استفاده از آن را بررسی کنید.
عوارض آی یو دی چیست؟
عوارض شایع و معمولاً موقتی
- درد و گرفتگی لگن در زمان کارگذاری و روزهای ابتدایی
- لکهبینی یا خونریزی نامنظم در ماههای اول
- افزایش خونریزی و درد پریود با IUD مسی
- کاهش خونریزی، بینظمی یا قطع پریود با IUD هورمونی
عوارض نادر اما مهم
بیرون افتادن کامل یا جزئی وسیله، سوراخ شدن دیوارۀ رحم هنگام کارگذاری و عفونت لگنی از عوارض نادر هستند. خطر عفونت عمدتاً در هفتههای ابتدایی پس از کارگذاری و در صورت وجود عفونت درماننشده هنگام نصب مطرح است؛ خود IUD در استفادۀ طولانیمدت بهطور معمول باعث عفونت نمیشود.
چه علائمی نیازمند مراجعه سریع هستند؟
- درد شدید یا رو به افزایش شکم و لگن
- تب، لرز یا ترشح بدبو
- خونریزی بسیار شدید یا سرگیجه و ضعف
- مثبت شدن تست بارداری یا عقب افتادن پریود همراه با علائم بارداری
- ناتوانی در لمس نخ پس از آنکه قبلاً قابل لمس بوده، تغییر واضح طول نخ یا لمس بخش سخت وسیله
احتمال بارداری با آی یو دی چقدر است؟
IUD از مؤثرترین روشهای پیشگیری است و در سال اول استفاده، کمتر از یک بارداری به ازای هر ۱۰۰ استفادهکننده رخ میدهد. بااینحال هیچ روشی صددرصد نیست. بیرون افتادن یا جابهجایی وسیله، پایان یافتن عمر محصول یا بارداریای که پیش از کارگذاری وجود داشته میتواند احتمال شکست را مطرح کند.
اگر با وجود IUD تست بارداری مثبت شد، سریعاً با پزشک تماس بگیرید. IUD در مجموع خطر بارداری خارج رحم را کاهش میدهد، چون احتمال هر نوع بارداری را بسیار کم میکند؛ اما در بارداری رخداده با IUD، تعیین محل بارداری اهمیت فوری دارد. درد یکطرفۀ شکم، درد شانه، ضعف، غش یا خونریزی غیرعادی میتواند علامت هشدار باشد و نیاز به ارزیابی اورژانسی دارد. وسیله را خودسرانه خارج نکنید.
اگر پریودتان عقب افتاده است، راهنمای زمان انجام تست بارداری یا بیبیچک را بخوانید.
آیا آی یو دی باعث ناباروری میشود؟
در اغلب افراد خیر. باروری پس از خارج کردن IUD معمولاً سریع برمیگردد و این روش برای افرادی که در آینده قصد بارداری دارند نیز قابل بررسی است. عفونتهای مقاربتی درماننشده میتوانند به بیماری التهابی لگن و آسیب باروری منجر شوند؛ به همین دلیل ارزیابی خطر عفونت و استفاده از کاندوم در روابط پرخطر مهم است.
خارج کردن آی یو دی چگونه است؟
خارج کردن باید توسط پزشک یا مامای آموزشدیده انجام شود و معمولاً با کشیدن آرام نخها در معاینه صورت میگیرد. امکان بارداری بلافاصله پس از خروج وجود دارد. اگر قصد بارداری ندارید، پیش از خارج کردن دربارۀ زمان شروع روش جایگزین و رابطۀ بدون محافظت در روزهای قبل با پزشک مشورت کنید.
جمعبندی
آی یو دی روشی بیش از ۹۹ درصد مؤثر، طولانیاثر و برگشتپذیر است. نوع مسی بدون هورمون و بلافاصله مؤثر است؛ نوع هورمونی معمولاً خونریزی را در بلندمدت کاهش میدهد و بسته به زمان کارگذاری ممکن است به هفت روز روش پشتیبان نیاز داشته باشد. انتخاب نوع، بررسی منع مصرف و مدیریت درد باید فردی باشد. درد شدید، تب، ترشح بدبو، خونریزی زیاد، تغییر نخها یا تست بارداری مثبت را نادیده نگیرید.
سؤالات متداول
یادداشت پزشکی و منابع
این محتوا برای آموزش عمومی است و جایگزین تشخیص، معاینه یا توصیه پزشکی فردی نیست. نام تجاری و دستور محصول، شرایط سلامت و نظر پزشک بر راهنمای عمومی اولویت دارد.
سازمان جهانی بهداشت: اطلاعات و اثربخشی IUD
CDC: راهنمای روشهای پیشگیری داخل رحمی
آیا بدون دخول هم می توان باردار شد؟ روشهای پیشگیری از بارداری بدون دخول تحریریه مادرشوآشنایی با انواع قرص ضد بارداری تحریریه مادرشو
آییودی بعد از زایمان writer18توبکتومی چیست و چه عوارضی دارد؟ تحریریه مادرشو
