انواع و میزان مصرف پروتئین در دوران بارداری
راهکارهای کاهش درد و خستگی بعد از زایمان
لقاح و لانهگزینی جنین چیست؟
یبوست بارداری
محدودیتهای آرایش پوست و مو برای مادران باردار
حرکات ورزشی گربه و خرگوش در بارداری
لزوم سلامت دهان و دندان پیش از اقدام به بارداری
فاز دوم از مرحلۀ اول زایمان طبیعی
انواع و میزان مصرف مایعات و نوشیدنیها در دوران بارداری
اقدام به بارداری با آگاهی از چرخهٔ قاعدگی یا پریود
انواع و میزان مصرف پروتئین در دوران بارداری راهکارهای کاهش درد و خستگی بعد از زایمان لقاح و لانهگزینی جنین چیست؟ یبوست بارداری محدودیتهای آرایش پوست و مو برای مادران باردار حرکات ورزشی گربه و خرگوش در بارداری لزوم سلامت دهان و دندان پیش از اقدام به بارداری فاز دوم از مرحلۀ اول زایمان طبیعی انواع و میزان مصرف مایعات و نوشیدنیها در دوران بارداری اقدام به بارداری با آگاهی از چرخهٔ قاعدگی یا پریود
مدفوع نوزاد باید چگونه باشد؟ راهنمای رنگ، شکل و علائم خطر
لینک کوتاه :
مدفوع طبیعی نوزاد میتواند زرد خردلی، زرد مایل به قهوهای، سبز یا قهوهای باشد و بافت آن بسته به نوع تغذیه از شل و دانهدانه تا خمیری تغییر کند. نوزاد شیرمادرخوار معمولاً مدفوع زرد و شل با دانههای ریز دارد و مدفوع نوزاد شیرخشکی اغلب غلیظتر و زرد، قهوهای یا سبز است. سه رنگ را جدیتر بگیرید: مدفوع سفید یا گچی، خون قرمز و مدفوع سیاهِ قیری بعد از روزهای اول تولد. این موارد باید با پزشک کودک مطرح شوند. همچنین زور زدن یا قرمز شدن صورت، اگر مدفوع همچنان نرم است، به تنهایی به معنی یبوست نیست.
باز کردن پوشک نوزاد گاهی بیشتر از یک آزمایش پزشکی والدین را نگران میکند؛ یک روز مدفوع زرد و دانهدار است، روز بعد سبز میشود و چند هفته بعد تعداد دفعات دفع ناگهان کم میشود. نکته مهم این است که «مدفوع طبیعی نوزاد» یک شکل ثابت ندارد و سن، نوع تغذیه، مکمل آهن و شروع غذای کمکی میتوانند ظاهر آن را تغییر دهند.
در این راهنما قرار نیست از روی یک رنگ برای نوزاد تشخیص بیماری بگذاریم. هدف این است که بدانید چه تغییراتی معمولاً در محدوده طبیعی قرار میگیرند، چه چیزهایی ارزش پیگیری دارند و در چه شرایطی بهتر است منتظر نمانید و با پزشک یا متخصص کودکان تماس بگیرید.
مدفوع طبیعی نوزاد در یک نگاه
| ظاهر مدفوع | معمولاً چه معنایی دارد؟ | اقدام |
| زرد خردلی و دانهدار | بسیار شایع در نوزاد شیرمادرخوار | اگر نوزاد خوب شیر میخورد و حال عمومی مناسب است، معمولاً طبیعی است. |
| زرد، قهوهای روشن یا سبز و خمیری | در نوزاد شیرخشکی یا تغذیه ترکیبی شایع است | غلظت باید نرم باشد؛ مدفوع خشک و گلولهای طبیعی نیست. |
| سبز | اغلب به صفرا، نوع تغذیه یا عبور سریعتر محتویات روده مربوط است | اگر تنها تغییر رنگ است و نوزاد حال خوبی دارد، معمولاً نگرانکننده نیست. |
| قرمز یا خون واضح | ممکن است خون باشد؛ گاهی شقاق کوچک هم باعث رگه خون میشود | برای نوزاد با پزشک مطرح شود؛ اگر مقدار خون زیاد یا حال نوزاد بد است، مراجعه فوری. |
| سیاه و قیری | در ۲ تا ۳ روز اول میتواند مکونیوم باشد؛ بعد از آن ممکن است نیازمند بررسی باشد | اگر خارج از روزهای نخست تولد دیده شد، با پزشک تماس بگیرید. |
| سفید، گچی یا خاکستری خیلی روشن | میتواند نشان دهد صفرا به اندازه کافی وارد روده نمیشود | نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد. |
| خیلی آبکی و ناگهان پرتعداد | اگر نسبت به الگوی معمول نوزاد واضحاً بیشتر و آبکیتر شده باشد، میتواند اسهال باشد | به علائم کمآبی، تب، خون و کاهش شیر خوردن توجه کنید. |
| سفت، خشک یا گلولهای | بیشتر با یبوست سازگار است | در نوزاد کوچک یا در صورت درد، خون یا مشکل تغذیه با پزشک مشورت کنید. |
روزهای اول تولد؛ از مکونیوم تا مدفوع زرد
اولین مدفوع نوزاد «مکونیوم» نام دارد؛ مادهای غلیظ، چسبناک و سبز بسیار تیره تا سیاه که معمولاً در روزهای اول زندگی دفع میشود. بعد از شروع تغذیه، رنگ مدفوع به تدریج روشنتر میشود و طی چند روز از سبز-قهوهای به زرد یا زرد-سبز میرسد. ادامه مدفوع سیاهِ قیری بعد از عبور از این مرحله، بهخصوص اگر نوزاد مکمل یا دارویی که رنگ مدفوع را تیره میکند دریافت نمیکند، نباید صرفاً «طبیعی» فرض شود. اگر نوزاد در ۴۸ ساعت اول اصلاً مدفوع نکرده، شکم متورم دارد، استفراغ میکند یا حال عمومی خوبی ندارد، لازم است ارزیابی پزشکی انجام شود.
مدفوع نوزاد شیرمادرخوار
پس از عبور از مکونیوم، مدفوع نوزاد شیرمادرخوار معمولاً زرد خردلی، شل و دانهدانه است. این دانههای ریز میتوانند ظاهر مدفوع را شبیه خردل دانهدار کنند و بهخودیخود نشانه بیماری نیستند. رنگ سبز نیز میتواند در یک نوزاد سالم دیده شود. در هفتههای اول، تعداد پوشکهای خیس و کثیف در کنار وزنگیری و کیفیت شیر خوردن برای ارزیابی دریافت شیر اهمیت دارد.
اگر درباره الگوی شیردهی مطمئن نیستید، راهنمای اصول شیردهی به نوزاد میتواند مکمل این بخش باشد. بعد از حدود یک ماه، بعضی نوزادان شیرمادرخوار فاصله بیشتری بین دفعها پیدا میکنند و حتی ممکن است چند روز مدفوع نکنند. اگر وقتی مدفوع میکنند، مدفوع نرم است، نوزاد خوب شیر میخورد و وزنگیری مناسب دارد، کم شدن دفعات دفع لزوماً یبوست نیست.
مدفوع نوزاد شیرخشکی
مدفوع نوزاد شیرخشکی معمولاً از مدفوع نوزاد شیرمادرخوار غلیظتر است و رنگ آن میتواند زرد، زرد مایل به قهوهای، قهوهای روشن یا سبز باشد. قوام مناسب بیشتر شبیه خمیر نرم است، نه گلولههای خشک و سفت. بعضی شیرخشکهای حاوی آهن میتوانند مدفوع را سبز تیره یا قهوهای تیرهتر کنند.اگر نوزاد با شیر خشک تغذیه میشود، نسبت آب و پودر را دقیقاً طبق دستور همان محصول آماده کنید. برای مقدار تغذیه هم میتوانید مقاله میزان شیر خشک مورد نیاز نوزاد را ببینید. غلیظتر کردن خودسرانه شیر خشک میتواند خطر کمآبی و یبوست را بالا ببرد.
مدفوع نوزاد بر اساس سن؛ یک ماهه تا شش ماهه
سن به تنهایی تعیینکننده رنگ مدفوع نیست؛ نوع تغذیه مهمتر است. با این حال، کوئریهای جستوجو نشان میدهد والدین معمولاً وضعیت پوشک را با سن کودک مقایسه میکنند. راهنمای زیر برای همین تصمیم سریع طراحی شده است.
| سن | الگوی رایج | نکتهای که باید به آن توجه کرد |
| نوزاد یکماهه | شیر مادر: زرد خردلی و شل/دانهدار. شیر خشک: زرد تا قهوهای یا سبز و خمیری. | تغییر ناگهانی به مدفوع بسیار آبکی و پرتعداد یا کاهش شیر خوردن مهمتر از یک تغییر رنگ ساده است. |
| نوزاد دوماهه | رنگ و بافت همچنان بیشتر به شیر مادر یا شیر خشک وابسته است؛ در شیرمادرخوار ممکن است دفعات دفع کمتر شود. | اگر مدفوع نرم است، چند روز فاصله بین دفع لزوماً یبوست نیست. |
| نوزاد سه تا پنجماهه | تا پیش از غذای کمکی، الگوی شیر همچنان عامل اصلی است. زرد، سبز و قهوهای میتوانند طبیعی باشند. | خون، مدفوع سفید/گچی، سیاه قیری یا علائم بیماری نیاز به بررسی دارند. |
| حدود ششماهگی و شروع غذای کمکی | مدفوع معمولاً غلیظتر، بدبوتر و متنوعتر میشود و رنگ خوراکیها میتواند در آن دیده شود. | قطعات کوچک غذا یا نقاط تیره بعد از بعضی غذاها ممکن است دیده شود، اما مدفوع قیری یا خونآلود را به غذا نسبت ندهید. |
رنگهای معمول مدفوع نوزاد
مدفوع زرد و دانهدانه
زرد خردلی و دانههای ریز از رایجترین الگوهای مدفوع در نوزاد شیرمادرخوار است. در نوزاد شیرخشکی نیز طیف زرد تا زرد-قهوهای دیده میشود، ولی قوام معمولاً غلیظتر است. بنابراین «زرد بودن» به خودی خود نشانه اسهال یا بیماری نیست.
مدفوع سبز نوزاد
سبز یکی از رنگهایی است که بیشترین نگرانی بیدلیل ایجاد میکند. صفرا، تغییر سرعت عبور محتویات روده، نوع شیر خشک و مکمل آهن میتوانند مدفوع را سبز یا سبز تیره کنند. اگر نوزاد سرحال است، خوب شیر میخورد و مدفوع ناگهان بسیار آبکی و پرتعداد نشده، رنگ سبز به تنهایی معمولاً علامت خطر محسوب نمیشود.
مدفوع سیاه یا دانههای سیاه
مدفوع سیاه و چسبناک در چند روز اول تولد همان مکونیوم است. بعد از این مرحله، باید بین «سبز بسیار تیره/قهوهای تیره» و «سیاه قیری واقعی» تفاوت گذاشت. مکمل آهن میتواند مدفوع را تیرهتر کند. بعد از شروع غذای کمکی نیز بعضی غذاها میتوانند نقاط تیره ایجاد کنند. اما اگر نوزاد هنوز غذای جامد نمیخورد، نقاط سیاه تکرار میشوند، مدفوع واقعاً قیری است یا همراه با بیحالی، استفراغ یا خون دیده میشود، بهتر است با پزشک تماس بگیرید.
مدفوع قرمز یا رگههای خون
رگه کوچک خون روشن روی سطح یک مدفوع سفت میتواند از تحریک یا ترک کوچک اطراف مقعد باشد، اما در نوزاد نباید وجود خون را بدون ارزیابی نادیده گرفت. مقدار زیاد خون، مدفوع خونی همراه با اسهال، تب، استفراغ، درد شکم یا بدحال بودن کودک نیاز به بررسی سریع دارد.
مدفوع سفید، خاکستری یا گچی
این رنگ در نوزاد از مهمترین علائم هشدار است. مدفوع بسیار کمرنگ، سفید یا گچی میتواند با اختلال در جریان صفرا و بیماریهای کبدی یا صفراوی مرتبط باشد. اگر چنین رنگی دیدید، بهخصوص اگر تکرار شد یا همراه با زردی پوست و چشم است، همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
شکل و بافت مدفوع؛ از دانهدانه تا ژلهای
مدفوع دوندون یا پنیری
وجود دانههای ریز زرد یا سفید در مدفوع شل نوزاد شیرمادرخوار معمولاً بخشی از ظاهر طبیعی مدفوع است. اگر نوزاد حال عمومی خوب دارد و خون، تب، استفراغ یا کاهش وزن ندارد، این ظاهر به تنهایی جای نگرانی ندارد.
مدفوع بلغمی، مخاطی یا ژلهای
مقدار کمی مخاط شفاف ممکن است گاهی دیده شود، اما زیاد شدن مخاط، تکرار آن یا همراهی آن با خون، اسهال واضح، بوی غیرمعمول، تب، استفراغ یا بدحال شدن نوزاد نیاز به بررسی دارد. از ظاهر «ژلهای» به تنهایی نمیتوان علت را مشخص کرد و تشخیص حساسیت غذایی یا عفونت فقط بر اساس پوشک درست نیست.
مدفوع چرب و براق
یک پوشک چرب یا براق به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست. اما اگر مدفوع به شکل مکرر چرب، حجیم، بسیار بدبو یا کمرنگ است و همزمان نوزاد وزنگیری ضعیف دارد، پزشک باید احتمال مشکلات جذب مواد غذایی را بررسی کند. تغییر رژیم یا شیر خشک برای «درمان مدفوع چرب» بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
مدفوع آبکی؛ چه زمانی واقعاً اسهال است؟
مدفوع نوزاد شیرمادرخوار ذاتاً شل است و حتی ممکن است حلقهای از آب اطراف آن روی پوشک دیده شود. چیزی که بیشتر به نفع اسهال است، «تغییر نسبت به الگوی همیشگی خود نوزاد» است: ناگهان دفعات دفع بیشتر شود، مدفوع از قبل آبکیتر شود و این تغییر در چند دفع پشت سر هم ادامه پیدا کند. وجود خون یا مقدار زیاد مخاط، بوی بسیار غیرمعمول، تب، بدحالی یا کم شدن شیر خوردن نگرانی را بیشتر میکند.
اگر این تغییر به اسهال نزدیک است، راهنمای اسهال در کودکان را هم بخوانید. در نوزادان، مهمترین عارضه اسهال کمآبی است؛ کاهش واضح پوشک خیس، خشکی دهان، نبود اشک و بیحالی از نشانههایی هستند که نیاز به توجه فوری دارند. برای جزئیات بیشتر به مقاله کمآبی بدن کودکان مراجعه کنید.
سفت شدن مدفوع و تفاوت زور زدن با یبوست
نوزاد ممکن است هنگام دفع صورتش قرمز شود، ناله کند یا پاها را جمع کند و با این حال یبوست نداشته باشد. معیار مهمتر از «زور زدن»، قوام مدفوع است. اگر مدفوع نرم خارج میشود، زور زدن کوتاهمدت در بسیاری از نوزادان طبیعی است. یبوست بیشتر با مدفوع خشک، سفت، گلولهای، درد هنگام دفع یا تلاش طولانی و ناموفق همراه است.
اگر مدفوع واقعاً سفت و دردناک است، تغییر خودسرانه شیر یا استفاده از ملین برای نوزاد مناسب نیست. راهنمای یبوست در کودکان میتواند اطلاعات تکمیلی بدهد، اما در نوزاد کوچک بهتر است درباره درمان با پزشک مشورت شود.
دفعات مدفوع نوزاد؛ عدد ثابت وجود ندارد
در روزها و هفتههای اول بعضی نوزادان تقریباً بعد از هر وعده شیر مدفوع میکنند. با بزرگتر شدن، دفعات دفع معمولاً کمتر میشود. نوزاد شیرمادرخوار بعد از چند هفته ممکن است چند روز بین دو دفع فاصله داشته باشد و همچنان طبیعی باشد، اگر مدفوع نرم است، شیر خوردن خوب است و وزنگیری مناسب ادامه دارد. در مقابل، کم شدن ناگهانی دفع همراه با مدفوع خشک، شکم متورم، استفراغ یا بیحالی باید بررسی شود.
زمان مراجعه به پزشک برای تغییر مدفوع نوزاد
رنگ و شکل مدفوع را همیشه کنار حال عمومی نوزاد ببینید. در موارد زیر بهتر است منتظر تغییر پوشک بعدی نمانید یا موضوع را سریع با پزشک مطرح کنید:
- مدفوع سفید، گچی یا خاکستری بسیار روشن؛ بهویژه اگر تکرار شده یا همراه با زردی است.
- مدفوع سیاه و قیری بعد از تمام شدن روزهای مکونیوم، مگر اینکه پزشک علت مشخصی مثل داروی خاص را گفته باشد.
- وجود خون واضح یا تکرارشونده در مدفوع.
- اسهال واضح همراه با کاهش ادرار، خشکی دهان، نبود اشک، خوابآلودگی غیرمعمول یا کاهش شیر خوردن.
- تب در نوزاد زیر سه ماه؛ بهخصوص دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر.
- استفراغ مکرر، شکم متورم، درد شدید یا بدحال به نظر رسیدن نوزاد.
- عدم دفع مکونیوم در ۴۸ ساعت اول زندگی.
- مدفوع مکرر چرب/بدبو همراه با وزنگیری ضعیف یا کاهش وزن.
اگر درباره رنگ یا بافت خاصی مردد هستید، عکس واضح از پوشک در نور طبیعی و یادداشت زمان، تعداد دفعات دفع، تغذیه و علائم همراه میتواند هنگام مشورت با پزشک مفید باشد. برای تشخیص، خودِ حال نوزاد و روند تغییرات از یک تصویر منفرد مهمتر است.
جمعبندی
برای قضاوت درباره پوشک نوزاد، دنبال یک «رنگ ایدهآل» نباشید. زرد، سبز و قهوهای در بسیاری از نوزادان طبیعیاند و نوع شیر، سن و شروع غذای کمکی ظاهر مدفوع را عوض میکنند. آنچه اهمیت بیشتری دارد تغییر واضح از الگوی همیشگی نوزاد، قوام غیرطبیعی، علائم همراه و سه رنگ هشدار سفید/گچی، خون قرمز و سیاه قیری خارج از روزهای اول تولد است.
اگر تغییر مدفوع فقط یکبار رخ داده و نوزاد سرحال است، معمولاً میتوانید پوشکهای بعدی را زیر نظر بگیرید. اما در صورت وجود علائم هشدار، کاهش شیر خوردن، تب، کم شدن ادرار، استفراغ یا بدحال شدن کودک، تصمیم را به جستوجوی اینترنتی محدود نکنید و با پزشک کودک تماس بگیرید.
مطالب این مقاله برای افزایش آگاهی والدین تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک کودک نیست.
سؤالهای متداول
مراقبتها و معاینات پزشکی نوزاد پس از ترخیص از بیمارستان تحریریه مادرشوتوجه به وزنگیری نوزاد تحریریه مادرشوانتخاب پزشک اطفال تحریریه مادرشوعلائم و نشانههای بیماری در نوزادان تحریریه مادرشو
