سکسکه نوزاد نشانه چیست و برای آرام کردن آن چه کنیم؟

سکسکه نوزاد معمولاً یک واکنش طبیعی و گذرا است و به‌تنهایی نشانه بیماری نیست. اگر کودک راحت نفس می‌کشد، خوب شیر می‌خورد و حال عمومی خوبی دارد، اغلب نیازی به قطع کردن سکسکه نیست. اگر سکسکه هنگام تغذیه شروع شد، کمی مکث کنید، وضعیت کودک را تغییر دهید و برای آروغ گرفتن از نوزاد به شکل ملایم به او فرصت بدهید. این اقدامات ممکن است کمک‌کننده باشند، اما قرار نیست هر بار سکسکه را فوراً متوقف کنند.

شنیدن سکسکه‌های پی‌درپی، به‌ویژه در روزهای اول تولد، می‌تواند نگران‌کننده باشد. برای تصمیم‌گیری، وضعیت تنفس، تغذیه و آرامش کودک از تعداد صداهای سکسکه مهم‌تر است. این راهنما برای والدین نوزادان و شیرخواران زیر یک سال نوشته شده است؛ برای کودک نارس یا دارای بیماری زمینه‌ای، برنامه مراقبتی تیم درمان اولویت دارد.

چرا نوزاد سکسکه می‌کند؟

سکسکه زمانی ایجاد می‌شود که دیافراگم، عضله زیر ریه‌ها که در تنفس نقش دارد، ناگهان و به‌صورت غیرارادی منقبض شود. بسته شدن سریع تارهای صوتی پس از این انقباض، صدای آشنای سکسکه را ایجاد می‌کند. علت دقیق همه موارد سکسکه نوزاد مشخص نیست. بلع هوا و پُر شدن معده از علت‌های احتمالی هستند و ممکن است دیافراگم را تحریک کنند. بااین‌حال، هر بار سکسکه به معنی زیاد شیر خوردن یا اشتباه والدین در تغذیه نیست. سکسکه حتی پیش از تولد نیز دیده می‌شود.

علت سکسکه نوزاد بعد از شیر خوردن چیست؟

هنگام شیر خوردن ممکن است مقداری هوا وارد معده شود. پُر شدن معده و بلع هوا می‌توانند زمینه سکسکه را فراهم کنند. این اتفاق هم در تغذیه با شیر مادر و هم با شیشه ممکن است رخ دهد. اگر کودک هنگام تغذیه بی‌قرار است، مکث کوتاه و آرام کردن او می‌تواند کمک‌کننده باشد. برای کاهش احتمال تکرار، تغذیه را تا زمانی که کودک بسیار گرسنه و بی‌قرار شود به تأخیر نیندازید. سکسکه به‌تنهایی دلیل کافی برای کم کردن شیر، تغییر شیر خشک یا تغییر رژیم غذایی مادر نیست.

آیا سکسکه برای نوزاد فایده دارد؟

درباره «فواید سکسکه نوزاد» پژوهش‌هایی انجام شده است، اما نباید نتیجه آن‌ها را قطعی یا بیش از اندازه گسترده بیان کرد. در پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۱۹، فعالیت مغزی ۱۳ نوزاد نارس و رسیده هنگام انقباض‌های دیافراگم بررسی شد. پژوهشگران دریافتند این انقباض‌ها با پاسخ‌های مغزی همراه هستند و ممکن است ورودی حسی برای مغز در حال رشد فراهم کنند.

این یافته به معنی اثبات «ضروری بودن سکسکه برای رشد مغز»، افزایش هوش یا بهتر بودن رشد نوزادانی که بیشتر سکسکه می‌کنند نیست. همچنین دلیلی برای ایجاد عمدی سکسکه یا نادیده گرفتن علائم بیماری محسوب نمی‌شود. نتیجه کاربردی برای خانواده‌ها این است که سکسکه معمولی اغلب جای نگرانی ندارد، اما وضعیت عمومی کودک همچنان باید در نظر گرفته شود.

برای آرام کردن سکسکه نوزاد چه کار کنیم؟

اگر کودک آرام است، لازم نیست برای قطع سکسکه مداخله کنید. اگر سکسکه با بی‌قراری هنگام شیر خوردن همراه شده است، اقدامات زیر را امتحان کنید:

• هنگام تغذیه مکث کوتاهی ایجاد کنید: شیردهی را موقتاً متوقف کنید، کودک را آرام کنید و وضعیت قرار گرفتن او را تغییر دهید. پس از آرام شدن، اگر تمایل به شیر خوردن دارد و بدون مشکل می‌مکد و می‌بلعد، می‌توانید تغذیه را ادامه دهید. برای قطع سکسکه به او شیر اضافی ندهید یا مجبورش به خوردن نکنید.

• برای آروغ گرفتن ملایم فرصت بدهید: کودک را با حمایت کامل سر و گردن در آغوش بگیرید و پشت او را به‌آرامی نوازش کنید یا ضربه‌های بسیار ملایم بزنید. اگر پس از چند دقیقه آروغ نزد و ناراحت نبود، لازم نیست اصرار کنید؛ همه نوزادان در هر وعده آروغ نمی‌زنند.

• وضعیت تغذیه را بررسی کنید: اگر سکسکه با بی‌قراری، سرفه یا مشکل مکرر در شیر خوردن همراه است، از پزشک یا مشاور شیردهی بخواهید وضعیت تغذیه را بررسی کند. در تغذیه با شیشه، روش شیر دادن و جریان سرشیشه نیز باید متناسب با کودک باشد. برای تنظیم جریان، شیشه یا سرشیشه را خودسرانه دست‌کاری نکنید.

• بیدار نگه داشتن در آغوش را با وضعیت خواب اشتباه نگیرید: نگه داشتن کودک به‌شکل عمودی در آغوش و با نظارت، هنگام و پس از تغذیه ممکن است به کاهش علائم رفلاکس کمک کند. اما برای خواب، کودک باید به پشت و روی سطح صاف قرار بگیرد. بالا بردن سر تخت، استفاده از سطح شیب‌دار یا خواباندن به پهلو و شکم، راه‌حل سکسکه یا رفلاکس نیست.

هشدار پزشکی: اگر کودک هنگام سکسکه دچار مشکل تنفسی، کبودی یا کاهش هوشیاری شد، فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید.

برای قطع سکسکه چه کارهایی نباید انجام داد؟

توصیه‌هایی که برای بزرگسالان شنیده می‌شوند، الزاماً برای نوزاد مناسب نیستند. از ترساندن کودک، کشیدن زبان، گرفتن بینی یا دهان، تکان دادن شدید و وارد کردن فشار به شکم خودداری کنید. تلاش برای متوقف کردن یک سکسکه معمولی نباید تنفس یا آرامش کودک را به خطر بیندازد.

آب، آب‌قند یا عسل ندهید

برای رفع سکسکه به شیرخوار زیر شش ماه خودسرانه آب یا آب‌قند ندهید. آب اضافی می‌تواند جای شیر موردنیاز را بگیرد و در مقدار زیاد، تعادل املاح بدن را مختل کند. همچنین شیر خشک را برای این منظور رقیق‌تر از دستور روی بسته آماده نکنید. عسل نیز تا پیش از ۱۲ ماهگی نباید به کودک داده شود؛ حتی مقدار کمی عسل روی پستانک یا در آب و شیر، به دلیل خطر بوتولیسم مناسب نیست.

گریپ‌واتر و دارو را خودسرانه استفاده نکنید

گریپ‌واتر نام گروهی از فرآورده‌ها با ترکیبات متفاوت است. شواهد قابل‌اتکایی برای معرفی آن به‌عنوان درمان استاندارد سکسکه نوزاد وجود ندارد و «گیاهی بودن» به معنی بی‌خطر بودن نیست. راهنمای کلیولند کلینیک در سال ۲۰۲۵ نیز بر محدودیت شواهد اثربخشی و وجود خطرهای احتمالی این فرآورده‌ها تأکید می‌کند. برای سکسکه معمولی، شروع خودسرانه گریپ‌واتر، قطره ضدنفخ، داروی ضداسید یا دمنوش توصیه نمی‌شود. اگر کودک ناراحت است، ابتدا باید علت ناراحتی بررسی شود.

چه زمانی سکسکه نوزاد به بررسی پزشکی نیاز دارد؟

سکسکه معمولی اغلب کودک را اذیت نمی‌کند. طول کشیدن بیش از ۵ یا ۱۰ دقیقه، بدون علائم دیگر، به‌تنهایی نشانه خطر نیست. به‌جای تعیین یک زمان ثابت برای همه نوزادان، به اثر سکسکه بر شیر خوردن، خواب و حال عمومی توجه کنید.

اگر تغذیه یا رشد کودک مختل شده است، با پزشک صحبت کنید

اگر سکسکه مکرر با امتناع از شیر خوردن، ناراحتی هنگام تغذیه، استفراغ‌های مکرر یا وزن‌گیری نامناسب همراه است، کودک باید بررسی شود. یادداشت زمان شروع علائم، ارتباط آن‌ها با وعده‌های شیر و وجود بالا آوردن می‌تواند به پزشک کمک کند. سکسکه ممکن است در کنار علائم رفلاکس دیده شود، اما به‌تنهایی برای تشخیص رفلاکس یا بیماری رفلاکس کافی نیست. بالا آوردن مقدار کمی شیر نیز با استفراغ جهنده یا استفراغ همراه با بدحالی یکسان نیست.

در صورت علائم هشدار، منتظر قطع سکسکه نمانید

این علائم ممکن است به مسئله‌ای غیر از سکسکه مربوط باشند و نباید به سکسکه معمولی نسبت داده شوند. برای اقدام کردن لازم نیست همه آن‌ها هم‌زمان وجود داشته باشند.

جمع‌بندی

سکسکه نوزاد معمولاً طبیعی است و برای قطع شدن به دارو یا روش خانگی نیاز ندارد. اگر کودک آرام است و خوب شیر می‌خورد، اغلب می‌توانید اجازه دهید سکسکه خودبه‌خود برطرف شود. در صورت ناراحتی هنگام تغذیه، مکث کوتاه، آرام کردن کودک و آروغ گرفتن ملایم را امتحان کنید. اگر علائم مکرراً تغذیه را مختل می‌کنند یا با بدحالی همراه هستند، بررسی پزشکی قدم بعدی است.

هشدار پزشکی: این مطلب جایگزین معاینه نیست؛ مشکل تنفسی، کبودی یا تب در نوزاد را به سکسکه نسبت ندهید.

سوالات متداول