مزایای پروبیوتیک‌ برای کودکان

وقتی صحبت از سیستم ایمنی کودکان می‌شود گلبول‌های سفید و آنتی‌بادی‌ها جلوی نظرمان می‌آیند که حکم سربازان بدن را دارند و با عوامل بیماری‌زا مقابله می‌کنند. اما آیا می‌دانید که فرزند شما خط دفاعی دیگری هم در برابر عوامل میکروبی دارد؟ در رودهٔ کودک بیش از ۵۰۰ گونه باکتری زندگی می‌کند که میکروفلور روده منام دارند. در میان اینها، باکتری‌های خوبی به نام پروبیوتیک‌ وجود دارند که به محافظت از کودک در برابر میکروب‌ها و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌‌کنند. اما مزایای پروبیوتیک‌ برای کودکان چیست و چگونه از سلامت بچه‌ها محافظت می‌کند؟ در این مطلب در رابطه با پروبیوتیک‌ و اثر آن در ارتقای سلامت کودکان بیشتر بدانید.         

پروبیوتیک‌ چیست؟

دستگاه گوارش از بدو تولد به طور طبیعی میزبان میکروارگانیسم‌ها یا موجودات زندهٔ میکروسکوپی است که عمدهٔ آنها را باکتری‌ها تشکیل می‌دهند و میکروفلور روده یا میکروبیوتای روده نام گرفته‌اند. برخی از آنها مفید و برخی مضر هستند و در حالت مطلوب بین تعداد آنها تعادل وجود دارد. در میان جمعیت میکروبی همزیست بدن، باکتری ها و مخمرهایی وجود دارند که با نام پروبیوتیک‌ (Probiotic) شناخته می‌شوند.

واژهٔ «پروبیوتیک» برگرفته از ریشهٔ لاتین Pro به معنای «برای» و یونانی Biotic به معنای «زندگی» است. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت ‌(WHO)، پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌‌ای هستند که وقتی به مقدار کافی مصرف شوند، برای سلامت میزبان مفیدند. پروبیوتیک‌ها را اغلب با عنوان باکتری‌های خوب یا مفید نیز می‌شناسند. سویه‌های بیفیدوباکتریوم و لاکتوباسیلوس از جمله مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین این باکتری‌ها هستند که نقش مهمی در محافظت از سلامت کودکان دارند.

پروبیوتیک چه مزایایی برای کودک دارد؟

یکی از مهم‌ترین کاربردهای پروبیوتیک افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن و دستگاه گوارش است. پروبیوتیک‌ها با حفظ یا برقراری تعادل سالم فلور میکروبی روده، جلوگیری از رشد باکتری‌های مضر و حتی افزایش جمعیت باکتری‌های خوب، به بهبود عملکرد سیستم ایمنی و سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند. این موضوع که آیا فرزند ما از سیستم گوارشی سالمی برخوردار است یا مستعد ابتلا به عفونت‌های گوارشی است تا حد زیادی به تعداد غالب باکتری‌های خوب و بد ارتباط دارد. به بیان دیگر، سلامت روده نقش بسزایی در سلامت بدن و عملکرد مناسب سیستم دفاعی بدن دارد که طبیعتاً، بیانگر نقش مهم پروبیوتیک‌ها در سلامت بچه‌هاست.

یکی دیگر از مزایای مهم پروبیوتیک‌ها این است که با تنظیم حرکات روده به بهبود عمل هضم کمک می‌کنند و باعث می‌شوند تا مواد معدنی و ویتامین‌ها به طور مؤثرتری جذب شوند. البته فواید بسیار دیگری هم مثل درمان و رفع برخی از انواع آلرژی‌ها، کاهش علائم سندرم رودهٔ تحریک‌پذیر، پیشگیری و درمان اسهال ناشی از عفونت یا مصرف آنتی‌بیوتیک، اگزما و بهبود تحمل لاکتوز نیز به پروبیوتیک‌ها نسبت داده شده‌ است. 

چرا کودکان به پروبیوتیک نیاز دارند؟

فلور میکروبی کودکان هنگام تولد تحت تأثیر فلور میکروبی بدن مادر، نوع زایمان؛ طبیعی یا سزارین، تماس پوستی نوزاد با مادر در بدو تولد و رژیم غذایی متفاوت خواهد بود. کودکانی که با زایمان طبیعی متولد می‌شوند دارای باکتری‌های طبیعی واژن و از جمله لاکتوباسیلوس در دستگاه گوارش هستند. شیر مادر نیز حاوی تمام مواد مغذی از جمله ترکیباتی به نام عوامل بیفیدوس است که به رشد بیفیدوباکتر کمک می‌کند و نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی دارد. این یکی از مهم‌ترین کاربردهای پروبیوتیک‌هاست.

متأسفانه، در دوران از شیر گرفتن و شروع غذای کمکی و مواجهه با انواع میکروب‌ها تغییراتی در ترکیب میکروبیوم روده ایجاد می‌شود و تعداد بیفیدوس در طول سال‌های رشد کاهش می‌یابد. همچنین، در دنیای امروز خیلی از کودکان با شیوهٔ سزارین متولد می‌شوند یا به هر دلیلی امکان استفاده از شیر مادر را ندارند. بنابراین، از فواید پروبیوتیک‌هایی که به طور طبیعی در واژن و شیر مادر یافت می‌شوند محروم می‌مانند.

تمامی این موارد، به اضافهٔ مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها به دنبال رفع مشکلات شایع گوارشی کودکان مانند اسهال باعث بر هم خوردن تعادل سالم باکتریایی و افزایش باکتری‌های بد می‌شوند. افزایش تعداد باکتری‌های مضر می‌تواند باعث بروز مشکلات گوارشی از جمله نفخ، اسهال، تجمع گاز یا حتی بیماری‌های مزمن مانند سندرم رودهٔ تحریک‌پذیر (IBS) یا آلرژی در کودکان شود.

پروبیوتیک‌ها به دستگاه گوارش می‌روند تا نسبت باکتری‌های خوب به باکتری‌های بد را افزایش دهند. برقراری تعادل بین باکتری‌های خوب و بد برای سلامت دستگاه گوارش بسیار حائز اهمیت است و مهم‌تر از آن این‌که، این تعادل باید در سال‌های اولیهٔ زندگی به درستی برقرار شود، تا از مزایای پروبیوتیک‌ها در رشد و بلوغ سیستم ایمنی بدن و سلامت در سال‌های بعدی زندگی استفادهٔ لازم را برد.

چطور پروبیوتیک‌ را به غذای کودک اضافه کنیم؟

برای بیشترین استفاده از مزایای پروبیوتیک برای کودک به مادران توصیه می‌شود که ضمن رعایت تغذیهٔ انحصاری با شیر مادر در شش ماه نخست زندگی کودک، تا حداکثر زمان ممکن به شیردهی ادامه دهند. تغذیهٔ کودک چه با شیر مادر و چه شیر خشک، نقش مهمی در شکل‌گیری میکروبیوتای رودهٔ نوزادان و شیرخواران دارد. با از شیر گرفتن کودک، دادن غذاهایی که به طور طبیعی حاوی پروبیوتیک هستند، مانند لبنیات پروبیوتیک یا محصولاتی که پروبیوتیک به آنها اضافه شده است، شروع خوبی برای اصلاح فلور میکروبی روده و تقویت سیستم ایمنی کودکان است.

ماست یکی از مواد غذایی سرشار از پروبیوتیک است و بیشتر کودکان به محض این‌که مصرف غذاهای جامد را شروع می‌کنند مجاز به مصرف ماست هستند. با توجه به این‌که بیشتر ماست‌های معمولی حاوی کشت زنده نیستند، مطمئن شوید ماستی با برچسب «پروبیوتیک»، «بیفیدوس»، حاوی محیط کشت‌های «فعال» یا «زنده» یا نام‌های مشابه را انتخاب کنید. یادمان باشد این بدان معناست که باکتری‌های مفید طی فرآوری و در اثر حرارت تخریب نشده‌اند.

کفیر که نوعی نوشیدنی تخمیری از شیر و دانه‌های کفیر است، پنیرهای تخمیری نرم، پنیر پروبیوتیک و برخی غذاهای دیگر نیز به طور طبیعی دارای کشت‌های باکتریایی فعال هستند. برخی از شیر خشک‌ها و فرمولاهای آمادهٔ مخصوص کودکان نوپا و در حال رشد نیز طراحی شده‌اند که حاوی انواع مختلفی از پروبیوتیک‌های مفید از جمله بیفیدوس هستند که سیستم ایمنی و گوارشی نوزاد را تقویت می‌کنند. این به ویژه برای کودکانی که از تغذیه با شیر مادر و بهره‌مندی از فواید پروبیوتیک محروم بوده‌اند اهمیت دارد.

با توجه به کاربرد مهمی که پروبیوتیک‌ها در سلامت دستگاه گوارش دارند، اگر می‌خواهید استفاده از پروبیوتیک‌ را به منظور رفع علائم ناخوشایند گوارشی از جمله اسهال برای کودکتان شروع کنید، بهتر است برند مطمئن و شناخته‌شده‌تری را انتخاب و در مورد آن با پزشک فرزندتان نیز صحبت کنید. پزشک باید مطمئن شود علائم ناشی از بیماری جدی‌تری نیست و از بی‌خطر بودن مصرف محصولات حاوی پروبیوتیک اطمینان حاصل کنید. این مسئله خصوصاً در کودکان با ایمنی ضعیف از اهمیت زیادی برخوردار است.