چرا بعضی از نوزادها مدام گریه می‌کنند؟

شناسایی مزاج کودک و نحوه برخورد با آن

{عنوان مطلب}
مه‌تا قزوینی
مه‌تا قزوینی

کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور تربیت کودک

یکی از گلایه‌های مادران در زمان مراجعه به روان‌شناس کودک در مورد گریه‌های مداوم نوزادان است. گاهی ما به واسطهٔ گریه‌های طولانی‌مدت بعضی از نوزادان آنها را بهانه‌گیر، بدقلق یا ناآرام معرفی می‌کنیم. اما جالب است بدانید خیلی از این بهانه‌‌گیری‌ها ناشی از مزاج‌های متفاوت بچه‌ها و به هم خوردن نظم مزاج آنهاست. يافته‌هاى زيادى دربارهٔ تفاوت ذاتى و تنوع گسترده در واكنش‌هاى خودكار و خصوصيات مزاجى شيرخواران وجود دارد. پژوهش‌هاى استلا چس و الكساندر توماس ابعاد اين تفاوت‌ها را نمايان كرد و مطالعات ٢٥ ساله روى كودكان نشان داد برخى از صفات مزاجى با گذشت زمان ادامه پيدا نمى‌كند. مهم این است که مادران مزاج نوزاد خود را بشناسند و راه‌های برخورد با هر کدام را بدانند.

انواع مزاج‌ها

آنچه در اينجا به عنوان مزاج كودک مى‌شناسيم قابليت‌ها و استعدادهاى زيستى است كه كودک با آن متولد می‌شود و تحت تأثير ژنتیک است. تفاوت مزاج‌ها بيش از هر چيز در دوران نوزادى قابل مشاهده است. این مزاج یا خلق و خو و الگوهاى اوليهٔ شخصيت به سه دستهٔ اصلى تقسيم مى‌شود:

۱ - مزاج ساده يا آسان

۲ - مزاج سخت و دشوار

۳ - مزاج بيش‌حساس

بعضی از مادران گله می‌کنند و می‌گویند: «ما تا صبح بيداريم، بچهٔ ما روزها مى‌خوابد و شب‌ها بيدار است. اگر هم بيدار باشد، بى‌وقفه گريه مى‌كند.»

با چند سؤال دیگر و بررسی می‌توان دریافت که این مادر با یک نوزاد سخت در حال زندگی است. بچه‌هاى سخت یا كودكان دشوار عموماً ١٠ درصد جمعيت کودکان را تشكيل می‌دهند. این بچه‌ها سخت به خواب مى‌روند، زود و شديد به محرک‌ها واكنش نشان می‌دهند، بلند گريه مى‌كنند و زمان مشخصى براى غذا خوردن ندارند. اين دسته از نوزادان مادر را گيج مى‌كنند. مادران عموماً در آرام كردن اين كودكان درمانده‌اند. اما از سوی دیگر مادرانی هستند که وقتی از کودکان صحبت می‌کنند می‌گویند: «کودک من معمولاً آرام و خندان است. از روزى كه به دنيا آمد آرام بود. وقتى گريه مى‌كند کافی است کمی بغلش کنم تا آرام بگیرد.»

این یعنی مادر یک کودک آسان دارد. در واقع كودكان آسان یا سهل و منعطف، حدوداً ٥٠ درصد همهٔ کودکان هستند و برنامهٔ غذا خوردن، خواب و دفعشان تقريباً منظم است. این بچه‌ها انعطاف‌پذيرند و انطباق خوبى دارند و وقتى گريه مى‌كنند مى‌توان آنها را آرام كرد.

دستهٔ سوم کودکان آنهایی هستند که مادرانشان این‌گونه توصیفشان می‌کنند: «هر صدايى مى‌تواند باعث گریهٔ او شود. زیاد می‌ترسد و آرام نمی‌گیرد. امروز تولد دو سالگي را در مهد جشن گرفتيم ولی وقتى همه برایش شعر مى‌خواندند او دستش را روی گوش‌هایش گذاشته بود گريه مى‌كرد. این عجيب نيست؟»

به این کودکان، کودکان بیش‌حساس می‌گویند. كودكان بيش‌حساس نسبت به هر يك از محرک‌هايى كه بينايى، شنوايى، لامسه، بويايى يا چشايى را تحریک مى‌كند واكنش بيش از حد دارند. آستانهٔ عصبى اين كودكان پايين است و ممکن است واكنش‌هاى شديد به هر نوع صدايى داشته باشند يا به لمس شدن مثل در آغوش گرفته شدن حساس باشند و واکنش نشان دهند.

نقش مادر در کنترل مزاج کودک

آنچه در اين حوزه بسيار اهميت دارد سلامت و بهداشت روانى مادر و به طور كلى والدين است. پژوهش‌ها نشان داده ميزان انطباق و انعطاف‌پذيرى مادر مى‌تواند بر ميزان بروز نشانه‌هاى مزاجى مؤثر باشد. نحوهٔ والدگرى مى‌تواند بر دشوارى و ناآرامى‌هاى شيرخوار مؤثر باشد. در عين حال دشوارى و بيش‌حساسى مزاج نوزاد مى‌تواند والد را به سمت درماندگى و افسردگى ببرد. مادر خود را مسئول ناآرامى كودک مى‌داند و فکر می‌کند که در مديريت اوضاع ناتوان است. باید توجه داشت که قدم اول برای مادر پذيرش مزاج كودک و تفاوتش با شيرخواران ديگر است.

در مورد كودكان بيش‌حساس مراقبت از حواس آنها و تنظيم محرک‌هاى محيطى بسيار مهم است؛ شناسايى اينكه نوزاد من نسبت به لمس مثل نحوهٔ بوسيده شدن، شست‌وشو یا نوع لباس حساس است و به صداهایی مثل صداهاى خيلى بلند، زنگ‌ها و اعلان‌های خطر واکنش نشان می‌دهد. علاوه بر این مادر باید به نور و رنگ‌ها هم دقت کند. در مورد كودكان دشوار، در ماه‌هاى اول بايد مادر حداكثر انعطاف‌پذيرى و انطباق را داشته باشد. گاهی ممكن است اين بدقلقى‌ها واكنش نوزاد به آشفتگى درونى مادر یا تغيير طعم شير، با توجه به آنچه مادر خورده، باشد. به خصوص در هفته‌هاى نخست که سرعت رشد بسيار زياد است و بدن كودک مرتب شير طلب مى‌كند و كودک براى خوردن شیر بلند گريه مى‌كند.

صحبت من با مادران این است که باید بدانند ما مسئول يا مقصر ناآرامى‌هاى نوزادمان نيستيم. اما مى‌توانيم در آرام شدن به او كمک كنيم . اول بايد علت گريه و بی‌قرارى را شناسايى كنيم و از سير بودن، تميز بودن، نبود درد و كافى بودن خواب و راحت بودن لباس او مطمئن شويم.

در زمان گریه‌های طولانی‌مدت بچه‌ها همیشه دنبال درد و بیماری برای او نباشید. شاید پوشک او بیش از حد خیس شده و از وضعیتی که در آن قرار دارد ناراضی است. فراموش نکنید یک پوشک بی‌کیفیت به خودی خود می‌تواند عاملی برای ناراحتی نوزاد باشد. پیشنهاد ما به پدر و مادرها این است که یک پوشک با قابلیت جذب بالا را برای کوچولوها انتخاب کنند.

توجه: محتوای مطالب موجود در «بلاگ»، بر اساس نظرات و دانش پدیدآورندهٔ هر مطلب تهیه شده است و لزوماً نظر تیم علمی «مادرشو» را منعکس نمی‌کند. برای اطلاعات بیشتر شرایط استفاده را مطالعه فرمایید.